- Ноёб минераллар бўйича АҚШ–Хитой рақобати кучаймоқда — Ўзбекистон эса стратегик ўйинчига айланяпти
- 6 миллиард долларлик Хитой–Қирғизистон–Ўзбекистон темир йўли Тошкент учун тарихий логистик бурилиш бўлади.
Ноябр бошида АҚШ президенти Дональд Трамп Марказий Осиё раҳбарларини Вашингтонда қабул қилиб, қимматбаҳо минераллар ва стратегик лойиҳалар бўйича миллиардлаб долларлик келишувлар имзолади. Бу ҳаракат Пекин учун сигнал бўлиб, Хитой ўз нуфузини тиклаш учун жадал ҳаракатни бошлади.
Ван И Ўзбекистонга ташриф буюрди. Хитой ташқи ишлар вазирлигига кўра, сафарнинг асосий мақсади — “Марказий Осиё–Хитой ҳамжамиятини мустаҳкамлаш, ўзаро ишончни чуқурлаштириш ва ‘Бир макон — бир йўл’ лойиҳаларига янги суръат бериш”. Сафар замирида жорий йил июндаги Хитой–Марказий Осиё саммитида имзоланган миллиардлаб долларлик келишувларни амалиётга жорий этиш мақсади ётади.
Ўзбекистон учун бу жараённинг энг муҳим нуқтаси — 6 миллиард долларлик Хитой–Қирғизистон–Ўзбекистон темир йўли (CKU). 2024 йил июлда қурилиши бошланган ушбу йўл Тошкент учун тарихий транспорт бурилиши бўлиб, Европа ва Хитой ўртасидаги етказиб бериш муддатини 7 кунга қисқартиради, иқтисодий изоляцияни камайтиради ва Ўзбекистонга биринчи марта Қозоғистонга боғлиқ бўлмаган транзит йўлини тақдим этади. Лойиҳа беш йилда якунланиши режалаштирилган, ҳар бир давлатнинг сармоя улуши тўлиқ очиқланмаган бўлса-да, уч давлат ҳам ўз мажбуриятларини бажараётгани маълум қилинган.
Пекин минтақада нафaқат транспорт инфратузилмаси, балки қазилма бойликлар, энергия, рақамли технологиялар ва саноат соҳаларида ҳам улкан сармоя киритмоқда. Қозоғистон Хитой билан 15 миллиард долларлик 70 та келишув имзолаган бўлса, Ўзбекистон 5 миллиард долларлик уран ва қазилма саноатига оид янги лойиҳаларни эълон қилди. Тожикистоннинг энг йирик конлари деярли тўлиқ Хитой компаниялари қўлида бўлиб, бу мамлакатнинг иқтисодий ечимлар излаётганини кўрсатади.
Марказий Осиё дунёдаги уран захираларининг ярмига эга экани ҳам Вашингтон–Пекин рақобатининг янада кучайишини англатади.

Ван И сафарининг Қирғизистондаги тўхташидан сўнг амалга оширилган энг муҳим баёнотлардан бири — Хитой компаниялари маҳаллий қонун ва анъаналарга риоя қилишга чақириқ эди. Бу 15 ноябрда Қирғизистоннинг шимолида Хитой ва маҳаллий ишчилар ўртасида юз берган оммавий жанжал фонида айтилди. Ушбу можаро минтақада чет эллик ишчи кучи ва Хитой сармоясига нисбатан ижтимоий норозиликнинг кучаяётганини кўрсатади.
Шу тарзда АҚШ ва Хитойнинг Марказий Осиёдаги рақобати Ўзбекистон учун янги имкониятлар эшигини очмоқда. CKU темир йўли Тошкентни минтақанинг асосий логистика йўлига айлантириши мумкин, қазилма саноатидаги сармоялар иқтисодиёт учун янги суръат олиб келади.
Бироқ, Қирғизистондаги тўқнашув мисолидаги каби ижтимоий хавфлар ва чет эл сармоясининг маҳаллий аҳолига таъсири жиддий мониторинг ва эҳтиёткорликни талаб қилади.




