Ўзбекистон ўқувчилари PISA 2025 халқаро баҳолаш дастурида табиий фанлар бўйича 438 балл тўплади. Таълим вазирлиги бу натижани 91 давлат ва таълим тизими орасида 48-ўрин сифатида тақдим қилди.
438 балл — тўғри рақам. Натижаларни балл бўйича юқоридан пастга жойлаштирганда Ўзбекистон ҳақиқатан ҳам 48-қаторга тўғри келади.
Аммо буни «Ўзбекистон таълим сифати бўйича дунёда 48-ўринда» деб тушуниш тўғри эмас.
PISA спорт мусобақаси эмас. OECD мамлакатларнинг натижасини биринчи навбатда ўқувчилар тўплаган ўртача балл орқали баҳолайди. Тадқиқотда мамлакатдаги барча 15 ёшлилар эмас, махсус танлаб олинган ўқувчилар қатнашгани учун натижаларда статистик ноаниқлик ҳам мавжуд.
Шунинг учун расмийлар PISA натижаларини жамоатчиликка тақдим этишда «438 балл билан жадвалда 48-қатор» ва «биз дунёда 48-ўриндамиз» деган икки тушунчани аралаштирмаслиги муҳим.
Хўш, Ўзбекистон аслида қандай натижа кўрсатди?438 балл нимани англатади?
PISA оддий мактаб имтиҳони эмас. У 15 ёшли ўқувчининг дарсликдаги маълумотни ёд олган-олмаганини эмас, олган билимини ҳаётда ишлата олишини баҳолайди.
Масалан, ўқувчи илмий маълумотни тушуна оладими, далиллар асосида хулоса чиқарадими, табиий ҳодисани тушунтира оладими — шунга ўхшаш кўникмалар текширилади.
PISA 2025да асосий йўналиш табиий фанлар бўлди.
Ўзбекистондан 233 та мактабнинг 8 652 нафар 15 ёшли ўқувчиси тадқиқотда қатнашди.
Уларнинг табиий фанлар бўйича ўртача натижаси — 438 балл.
Нега 48-ўрин дейиляпти?
91 давлат ва таълим тизимининг баллларини юқоридан пастга қатор қилиб чиқсак, Ўзбекистон 438 балл билан 48-қаторга тушади.
Вазирлик шу натижани «48-ўрин» деб тақдим этган.
Бу рақамнинг ўзи нотўғри эмас. Лекин бир мамлакат 438, бошқаси 439 ёки 441 балл олгани уларнинг таълим сифати ўртасида албатта фарқ бор дегани эмас.
Масалан, Ўзбекистонга яқин натижа кўрсатган бир қатор давлатлар бор. OECD ҳисоб-китобида уларнинг айримлари билан Ўзбекистон натижаси ўртасида статистик жиҳатдан аҳамиятли фарқ йўқ.
Шу сабаб PISAда бир мамлакатни 47-, иккинчисини 48-, учинчисини 49-ўрин деб қатъий ажратиш натижани ортиқча соддалаштириши мумкин.
2022 йилга қараганда ўсиш борми?
Ўсиш бор ва рақамларда катта фарқ кўринади. Ўзбекистон PISAда биринчи марта 2022 йилда қатнашган. Ўшанда табиий фанлар бўйича натижа 355 балл эди.
2025 йилда — 438 балл.
Оддий арифметик ҳисобда фарқ: 355 → 438 = 83 балл.
Хўш, аслида биз қаердамиз?
Ўзбекистон учун яхши хабар бор: 2022 йилдаги жуда паст натижага нисбатан жиддий силжиш кузатилмоқда.
Бироқ 438 балл Ўзбекистон дунёдаги етакчи таълим тизимлари қаторига кирди, дегани эмас. Мамлакат натижаси ҳали OECD давлатлари ўртача кўрсаткичидан паст.
Шунинг учун PISA 2025 натижасини на камситиш, на ортиқча мақташ керак.
438 балл — Ўзбекистоннинг ҳақиқий натижаси. 48 — балллар тартибланган жадвалдаги позиция.
Аммо «Ўзбекистон таълим сифати бўйича дунёда 48-ўринга чиқди» деган талқин PISA нимани ва қандай ўлчашини тўлиқ акс эттирмайди.
Расмийлар халқаро тадқиқот натижаларини жамоатчиликка тушунтиришда бундай фарқларга эҳтиёткор муносабатда бўлиши керак. «438 балл билан жадвалда 48-қатор» деган натижани «биз таълим бўйича дунёда 48-ўриндамиз» деб талқин қилиш хато бўлади.




