Қирғизистон президенти Садир Жапаров 13 март куни Марказий Осиё давлатлари ўртасида визасиз режим жорий этиш ва минтақага ташриф буюрувчи хорижий сайёҳлар учун ягона виза – “Марказий Осиё Шенгени”ни яратиш ташаббусини илгари сурди. Унинг фикрича, бу минтақа давлатлари ўртасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлаб, иқтисодий ривожланишга ҳисса қўшади.
Ҳўш бу режа янгиликми? Олдинги ташаббуслар тақдири нима бўлган?
Қирғизистон президенти Садир Жапаровнинг Марказий Осиё давлатлари ўртасида визасиз режим ва ягона виза – “Марказий Осиё Шенгени”ни жорий этиш ташаббуси янги ғоя эмас. Бироқ, бу масала ҳануз амалга ошмаган. Илгари ҳам бир нечта ташаббуслар бўлган, лекин улар турли сабабларга кўра тўхтаб қолган.
Бунгача қандай ташаббуслар бўлган?
1️⃣ 2018 йил – “Silk Visa” ташаббуси
Қозоғистон ва Ўзбекистон 2018 йилда “Silk Visa” номли ягона виза тизимини яратишни режалаштирган эди. Бу ташаббус Шенген визасига ўхшаб, хорижий сайёҳларга бир виза билан икки мамлакатга ташриф буюриш имконини бериши керак эди. Кейинчалик Тожикистон ва Қирғизистон ҳам бу тизимга қўшилиши мумкинлиги айтилган.
❌ Натижа:
Бу ташаббус амалга ошмади, чунки давлатлар ўртасидаги бюрократик тўсиқлар ва хавфсизлик масалалари ҳал қилинмаган.
2️⃣ 2019 йил – Қозоғистон ва Ўзбекистон ўртасида визасиз ҳаракатни кенгайтириш ғояси
Қозоғистон ва Ўзбекистон президентлари 2019 йилда иккала давлат ўртасида фуқароларнинг эркин ҳаракатланиши, виза талабларини енгиллаштириш ва ягона туристик маҳсулотлар яратиш ҳақида музокаралар ўтказган. Мақсад Савдо-иқтисодий алоқаларни кучайтириш
Транспорт ва логистика соҳасида ҳамкорликни ошириш эди.
❌ Натижа:
Ҳар иккала давлат ўртасида визасиз режим амал қилаётган бўлса-да, ягона виза тизими ташкил этилмади.
3️⃣ 2021 йил – Марказий Осиё давлатлари ўртасида виза масалалари муҳокамаси
2021 йилда Тошкентда Марказий Осиё давлатлари иштирокида визасиз ҳаракат ва сайёҳлар учун ягона виза жорий этиш бўйича муҳокамалар бўлиб ўтди.
“Silk Visa” тизимини кенгайтириш
Минтақа давлатлари ўртасида ягона электрон виза яратиш таклифи илгари сурилди.
❌ Натижа:
Коронавирус пандемияси ва давлатлар ўртасидаги сиёсий келишмовчиликлар туфайли бу ташаббус ҳам амалга ошмай қолди.
Нега Марказий Осиё “Шенгени” ҳалигача амалга ошмади?
Ҳар қанча ҳаракат қилинган бўлса ҳам, ягона виза тизими ва тўлиқ визасиз ҳаракат ҳалигача амалга ошмаган. Бунинг асосий сабаблари:
Сиёсий келишмовчиликлар
Баъзи давлатлар ўртасидаги тарихий низолар ва чегара муаммолари тўсиқ бўлиб турибди.
Туркманистоннинг ёпиқ сиёсати
– Ашхобод ҳалигача ҳатто қўшни давлатлар билан визасиз ҳаракатланиш масаласида ҳам очиқлик кўрсатмаяпти.
Хавфсизлик ва миграция сиёсати
Ҳар бир давлатнинг ўз хавфсизлик ва миграция сиёсати бор, бу эса ягона тизимни яратишда мураккаблик туғдиради.
Келажакда бу ташаббус амалга ошиши мумкинми?
Агар давлатлар сиёсий ихтилофларни бир четга суриб, иқтисодий манфаатларини устувор қўйса, Марказий Осиё “Шенгени” рўёбга чиқиши мумкин. Ҳозирча бу фақат ташаббус бўлиб қолмоқда, лекин агар минтақа давлатлари ҳақиқатан ҳам интеграцияга интилишса, бу лойиҳа амалга ошиши мумкин.




