Марказий Осиёнинг “кўпвекторли ташқи сиёсат” тамойили нимани англатади?
Энг кўп ташрифларни амалга оширган президент ким?
Марказий Осиё кўпинча “кўпвекторли ташқи сиёсат” атамаси билан боғланади. Бу стратегия минтақадаги мамлакатларга глобал ва минтақавий қудратларнинг рақобатли манфаатларини самарали тарзда бошқариш имконини беради. “Очиқ эшиклар” сиёсатига асосланган бу ёндашув, яъни “дўстимнинг дўсти менинг дўстим” тамойили, Марказий Осиё давлатларига халқаро майдонда ўзига хос ўрин эгаллаш ва геосиёсий ўзгаришларга қарамай ташқи сиёсат мақсадларига эришишга ёрдам бериб келмоқда.
2024 йилда Марказий Осиё етакчиларининг ташқи ташрифлари географияси ва сони тўғрисида расмий манбалардан олинган маълумотларга асосланиб таҳлил қиламиз.
Туркманистон
Президент Сердар Бердимуҳамедов 2024 йилда саккизта хорижий сафарни амалга оширди. Уларнинг фақат биттаси – Малайзияга амалга оширилган икки томонлама ташриф – кўп томонлама тадбирларга боғлиқ эмас эди. Қолган еттита сафар Туркманистоннинг халқаро дипломатиядаги иштирокини намойиш этди:
• XVI BRICS саммити (Қозон)
• МДҲ давлатлари раҳбарларининг саммити (Москва)
• Ғалаба куни тадбирлари (Москва)
• МДҲ етакчиларининг норасмий учрашуви (Санкт-Петербург)
• Марказий Осиё-Германия саммити (Остона)
• Марказий Осиё етакчиларининг олтинчи маслаҳат учрашуви (Остона)
• БМТ COP28 конференцияси (Дубай)
Бердимуҳамедов бу йил Россияга тўрт марта, Қозоғистонга эса икки марта ташриф буюрди. Бир марталик ташрифлар БАА ва Малайзияга амалга оширилди.
Унга параллел равишда унинг отаси ва собиқ президент Гурбангули Бердимуҳамедов 10 та сафарни амалга оширди, шу жумладан БАА ва Тожикистонга тўртта, Эронга эса икки марта икки томонлама ташриф уюштирди. Унинг халқаро иштироки қуйидаги тадбирларни ўз ичига олди:
• One Water саммити (Ар-Риёд)
• Туркий давлатлар оқсоқоллар кенгаши (Будапешт)
• V Жаҳон кўчманчи ўйинлари очилиш маросими (Остона)
• ШҲТ саммити (Остона)
• Россия-Ислом дунёси: ҚозонФорум (Қозон)
• Анталия дипломатик форуми (Анталия)
Тожикистон
Президент Имомали Раҳмон 2024 йилда 22 та хорижий сафарни амалга оширди. Уларнинг олтитаси икки томонлама бўлиб, Россия, Эрон, Озарбайжон, Италия/Ватикан ва Қатарга (икки марта) ташрифлардан иборат эди. Кўп томонлама тадбирлар қуйидагиларни ўз ичига олди:
• КХШТ саммити (Остона)
• Марказий Осиё-Германия саммити (Остона)
• Марказий Осиё етакчиларининг олтинчи маслаҳат учрашуви (Остона)
• ШҲТ Плюс учрашуви (Остона)
• COP29 иқлим конференцияси (Боку)
• Араб-Ислом фавқулодда саммити (Ар-Риёд)
• БМТ COP28 конференцияси (Дубай)
• БМТ Бош Ассамблеяси (Нью-Йорк)
Ўзбекистон
Президент Шавкат Мирзиёев 18 та халқаро ташрифни амалга оширди, шу жумладан Россия, Туркия, Хитой ва Тожикистонга давлат ташрифлари. У қуйидаги муҳим тадбирларда иштирок этди:
• COP29 иқлим конференцияси (Боку)
• Туркий давлатлар норасмий саммити (Шуша)
• Араб-Ислом саммити (Эр-Риёд)
• БМТ COP28 конференцияси (Дубай)
• ШҲТ учрашуви (Остона)
• BRICS+ саммити (Қозон)
Қозоғистон
Президент Қосим-Жўмарт Тоқаев 2024 йилда 23 та ташрифни амалга оширди. Уларнинг 11 таси Венгрия, Сербия, Франция, Италия/Ватикан, Қатар, Озарбайжон, Арманистон, Тожикистон, Мўғулистон ва Сингапурга давлат ташрифлари бўлган. Мултилатерал тадбирлар қуйидагиларни ўз ичига олди:
• Доха форуми (Доха)
• One Water саммити (Эр-Риёд)
• COP29 иқлим конференцияси (Боку)
• Боао форуми (Боао)
Тоқаев Россияга беш марта, Озарбайжонга уч марта ташриф буюрди. Шунингдек, Саудия Арабистони, БАА ва бошқа Европа ҳамда Осиё мамлакатларига сафарлар амалга оширилди.
Қирғизистон
Президент Садир Жапаров ҳам 23 та хорижий ташрифни амалга оширди. Уларнинг саккизтаси Жанубий Корея, Ўзбекистон, Қозоғистон, Озарбайжон, Бельгия, Германия, Австрия ва Италия/Ватиканга давлат ташрифлари бўлган. У қуйидаги тадбирларда қатнашди:
• КХШТ саммити (Остона)
• Марказий Осиё-Германия саммити (Остона)
• БМТ COP28 конференцияси (Дубай)
• BRICS+ саммити (Қозон)
Жапаров Россияга беш марта, Қозоғистонга тўрт марта ташриф буюрди ва Европанинг ҳамда Осиёнинг бир қатор мамлакатларига сафарлар уюштирди.
Маълумот учун, барча Марказий Осиё давлатларининг энг кўп борадиган давлатлари Россиядир. 2024 йилда Тоқаев ва Жапаров хорижий ташрифлар сони бўйича минтақада етакчилик қилди.




